To decyzja niezrozumiała, bo w toku całej sprawy ani PKW, ani żaden z rozpatrujących sprawę sądów nie zarzucił PSL nadużyć, malwersacji czy celowego działania na szkodę kogokolwiek. Nikt w tej sprawie nie jest poszkodowany. Przyczyną tak drastycznego potraktowania Stronnictwa stał się techniczny błąd w księgowaniu środków finansowych przeznaczonych na kampanię, co jak podkreślił Sąd Okręgowy w Warszawie było skutkiem niejasnego, zagmatwanego prawa. Za ten błąd PSL zostało podwójnie ukarane.

Dowiedz się więcej o sprawie z tekstu sekretarza NKW PSL Józefa Szczepańczyka

Historia pewnego długu, czyli ile kosztowała PSL niesprawiedliwość polskiej biurokracji ?

10 lat walki o sprawiedliwość

Co jakiś czas media próbują ekscytować swoich odbiorców długiem PSL wobec Skarbu Państwa, będącym następstwem przyjętego przez Stronnictwo sposobu finansowania kampanii wyborczej do Sejmu i Senatu w 2001 r. Ponieważ sprawa obrosła już różnymi interpretacjami, niekiedy wręcz bardzo odległymi od rzeczywistości, warto przypomnieć, co wydarzyło się między czerwcem 2001 r. , a rokiem obecnym.

Wybory 2001 r.

Ustawa o partiach politycznych nałożyła na nie obowiązek utworzenia funduszy wyborczych, z których są finansowane wybory parlamentarne i samorządowe oraz referenda ogólnopolskie. Wykonując go Polskie Stronnictwo Ludowe utworzyło taki fundusz uchwałą Naczelnego Komitetu Wykonawczego podjętą 21 czerwca 2001 r.
W związku z zarządzonymi na dzień 21 września 2001 r. wyborami parlamentarnymi NKW zawiadomił PKW o utworzeniu Komitetu Wyborczego PSL oraz o zamiarze zgłaszania w tych wyborach kandydatów na posłów i senatorów z listy Polskiego Stronnictwa Ludowego.
Wszelkie środki na finansowanie kampanii PSL były gromadzone na rachunku Funduszu Wyborczego. Z tego też rachunku były pokrywane wydatki związane z kampanią wyborczą. Łącznie na pokrycie kosztów kampanii zgromadzono 9 mln 422 tys. zł.
Sprawozdanie z finansowania kampanii wyborczej, zgodnie z wymogami prawa wyborczego, zostało przez Komitet Wyborczy PSL przedstawione Państwowej Komisji Wyborczej. Sprawdzający je biegli rewidenci uznali, że zostało sporządzone zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg rachunkowych.
Mimo to Państwowa Komisja Wyborcza 28 lutego 2002 r. odrzuciła przedstawione jej sprawozdanie uznając, że wbrew wymogom ordynacji wyborczej nie utworzono odrębnego rachunku przeznaczonego na pokrycie kosztów tej konkretnej kampanii, a finansowano ją bezpośrednio z Funduszu Wyborczego.

Sądy orzekają

Uchwała PKW została przez Polskie Stronnictwo Ludowe zaskarżona do sądu Najwyższego, który zażalenie Stronnictwa oddalił w kwietniu 2002 r.
Ta decyzja sądu stała się powodem wystąpienia przez Państwową Komisję Wyborczą do Sądu Okręgowego w Warszawie z wnioskiem o przepadek na rzecz Skarbu Państwa całej zgromadzonej na kampanię wyborczą kwoty wraz z odsetkami. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 27 listopada 2008 r. wniosek PKW uznał za bezzasadny i go oddalił. Warto zwrócić uwagę, iż w uzasadnieniu swojego stanowiska sąd podkreślił, iż obowiązujące w 2001 r. w zakresie finansowania kampanii wyborczych przepisy były „ .... niejasne, nieczytelne, zagmatwane i niezrozumiałe. Są one przykładem niechlujnej legislacji." Na marginesie warto wspomnieć, iż „przygoda" PSL z przepisami w zakresie finansowania kampanii wyborczych stała się przyczynkiem do ich nowelizacji w sierpniu 2002 r. W ustawie o partiach politycznych dodano jedno, ale jakże znaczące zdanie : „ W tym celu środki pieniężne przekazywane są na odrębny rachunek bankowy odpowiedniego komitetu wyborczego." Widocznie ustawodawca uznał, iż dotychczasowy przepis był na tyle niejasny, iż musi być doprecyzowany. Szkoda, że tak późno.
Po werdykcie Sądu Okręgowego wydawało się, że sprawa znalazła szczęśliwy finał a korzystne dla Stronnictwa rozstrzygnięcie kończy trwający 6 lat ( ! ) sądowy maraton.
Radość była jednak przedwczesna, gdyż Państwowa Komisja Wyborcza zaskarżyła decyzję Sądu Okręgowego. Rozpoznający apelację PKW Sąd Apelacyjny zmienił korzystne dla Stronnictwa rozstrzygnięcie i nakazał PSL zapłatę na rzecz Skarbu Państwa kwoty 9 mln 422 tys. zł wraz z ustawowymi odsetkami, liczonymi od 23 kwietnia 2002 r. czyli od dnia wydania przez Sąd Najwyższy postanowienia oddalającego skargę PSL na rozstrzygnięcie PKW o odrzuceniu sprawozdania.

Urząd skarbowy przystępuje do egzekucji

Decyzja Sądu Apelacyjnego stała się powodem wszczęcia przez służby skarbowe egzekucji zasądzonej należności. Pierwszy Urząd Skarbowy w Warszawie 27 października 2009 r. wystawił tytuł egzekucyjny i zajął rachunek bankowy PSL w Banku Ochrony Środowiska. W dwa dni później PSL wystąpiło o wstrzymanie egzekucji w związku ze złożeniem skargi konstytucyjnej, w której zwrócono się do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie nieważności z Konstytucją przepisów, które były podstawą niekorzystnych dla Stronnictwa rozstrzygnięć przez PKW i Sąd Apelacyjny.

Postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym

Występując do Trybunału Konstytucyjnego PSL zawnioskowało także o wstrzymanie wykonania wyroku warszawskiego Sądu Apelacyjnego do czasu rozpatrzenia sprawy przez Trybunał. Ten przychylił się do wniosku Stronnictwa i 6 stycznia 2010 r. wydał postanowienie tymczasowe wstrzymujące wykonanie wyroku, co spowodowało zawieszenie prowadzonej egzekucji.
Składając skargę do Trybunału PSL powołało się na przepis art. 79 ust. 1 Konstytucji RP mówiący, iż : „ Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji."
Po ponad roku od złożenia skargi konstytucyjnej Trybunał, 17 listopada 2010 r., odmówił jej rozpatrzenia. Argumentował, że partie polityczne z uwagi na swoje specyficzne miejsce w systemie politycznym państwa nie mogą składać skargi konstytucyjnej wprost jako osoby prawne. Mogą zaś to uczynić poprzez złożenie stosownej skargi np. przez grupę 50 posłów lub 30 senatorów.
Z tą argumentacją PSL się nie zgodziło i na postanowienie Trybunału zostało złożone zażalenie. Z uwagi na precedensowy charakter sprawy, TK nie rozpatrywał dotychczas skargi złożonej przez partię polityczną, oraz jej zawiłość, zawnioskowano o rozpatrzenie zażalenia przez pełny skład Trybunału.
14 września 2011 r. Trybunał Konstytucyjny w składzie trzech sędziów : Stanisław Rymar, Wojciech Herliński i Stanisław Biernat zażalenie PSL oddalił i uchylił tymczasowe zarządzenie wstrzymujące wykonanie postanowienia Sądu Apelacyjnego. W ten sposób zaistniały warunki dla wznowienia postępowania egzekucyjnego oraz rozpatrzenia przez ministra finansów wniosku PSL o umorzenie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty o czym będzie mowa dalej.

Minister rozpatruje wniosek

We wniosku złożonym do ministra finansów w grudniu 2009 r. zaproponowano rozłożenie długu na 10 lat. Spłata miałaby być dokonywana w kwartalnych ratach. Minister finansów uznał, iż sprawa ze względu na stopień skomplikowania nie może być załatwiona w terminie określonym w kodeksie postępowania administracyjnego i przedłużył termin jej rozstrzygnięcia do 18 lutego 2010 r.
Po powzięciu informacji o wydaniu 6 stycznia 2010 r. przez Trybunał Konstytucyjny tymczasowego zarządzenia o wstrzymaniu wykonania postanowienia Sądu Apelacyjnego minister zawiesił rozpatrywanie zgłoszonej propozycji PSL do czasu zajęcia stanowiska przez Trybunał.
Uważając że minister nie ma racji Stronnictwo, zwróciło się o zmianę podjętej decyzji i o rozpatrzenie wniosku złożonego w grudniu poprzedniego roku. Ponieważ minister nadal obstawał przy swoim zdaniu wystąpiono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o uchylenie postanowienia ministra, co też sąd uczynił 16 grudnia 2010 r. Nie zgadzając się z wyrokiem sądu minister złożył kasację do Sądu Najwyższego, która nie została jeszcze rozpatrzona.
Decyzja Trybunału Konstytucyjnego o nienadawaniu biegu skardze PSL spowodowała ponowne zajęcie się wnioskiem Stronnictwa o umorzenie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty. To postępowanie jest w toku.

Podwójna kara

Negatywne następstwa uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania z kampanii wyborczej w 2001 r. oraz podtrzymującej ją decyzji Sądu Najwyższego nie ograniczyły się wyłącznie do obowiązku zapłaty kwoty 9 mln 422 tys. zł i odsetek od niej. Stronnictwo zostało dodatkowo ukarane także pozbawieniem dotacji i subwencji. W latach 2002 - 2005 strata z tego tytułu wyniosła 38 mln 442 tys. zł. Łączne negatywne skutki finansowe, łącznie z kosztami egzekucji długu i prowizjami bankowymi, wynoszą 60 mln 92 tys. zł.
Warto podkreślić, że ani PKW, ani żaden rozpatrujących sprawę sądów nie zarzucił PSL nadużyć, malwersacji czy celowego działania na szkodę kogokolwiek. Nikt w tej sprawie nie jest poszkodowany. Przyczyną tak drastycznego potraktowania Stronnictwa stał się techniczny błąd, co jak podkreślił Sąd Okręgowy w Warszawie było skutkiem niejasnego, zagmatwanego prawa. Za ten błąd PSL zostało podwójnie ukarane. To chyba jedyny taki przypadek, kiedy za to samo działanie wymierzana jest podwójna kara.
W tej sytuacji należałoby oczekiwać, iż organa państwa będą działać tak, aby skutki bałaganu legislacyjnego były jak najmniej dotkliwe dla Stronnictwa. Tym bardziej, iż władze PSL proponują rozwiązanie bardzo racjonalne, powszechnie stosowane w odniesieniu do dłużników. Rozłożenie przysądzonej kwoty na raty oraz umorzenie odsetek. Ale to już należy do ministra finansów.

Józef Szczepańczyk